Aydın Tarihi

Aydın’ın tarihi oldukça eskidir. M.Ö. 3000 ve 2000 yılları arasında Orta Asya asıllı ilk Oğuz Türkleri Ege adaları, Makedonya, Mora Yarımadası ve Anadolu’nun Ege sahillerine, bu arada Aydın’a da geldiler. Nitekim 11. asırda gelen Oğuz Türkleri Aydın’ı ele geçirdiklerinde Türkçe konuşan, bazı Türk örf ve adetlerini devam ettiren, fakat Hıristiyanlaşmış Oğuz Türkleri ile karşılaştıklarında çok şaşırdılar. Zamanla bunların mühim kısmı Müslüman oldu. Aydın gibi Ege adalarının ilk sakinleri de daha sonra benliklerini kaybeden Orta Asya asıllı Türklerdir. Aydın kalesini ilk olarak Argoslar kurdular.

Anadolu’da ilk siyasi birliği kuran Hitit İmparatorluğu Aydın’ı ele geçirdi. Burası, Hititler zamanında (M.Ö. 2500 senelerinde) çok gelişti. Daha sonra sırasıyla Frikya Krallığı, Lidya Krallığı, Persler, Makedonya Kralı Büyük İskender tarafından ele geçirildi (M.Ö.333). Şehir, İskender’in ölümünden sonra Şelevkoslar (Asya İmparatorluğu) Bergama Krallığı ve M.Ö. 130 senesinde Roma İmparatorluğunun eline geçti. M.S. 395’te Roma İmparatorluğu bölününce, Aydın, Doğu Roma İmparatorluğunun payına düştü.

Daha sonra Kutalmışoğlu Birinci Süleyman Şah, Aydın’ı fethetti. Fakat bir müddet sonra Haçlı seferlerinden faydalanan Bizanslılar, şehri tekrar geri aldı. Selçuklu uç beylerinden Menteş Bey, 1280’de Aydın’ı tekrar fethederek, Sasa Beye verdi. Aydınoğlu Mehmed Bey 1310’da Aydın’ı Sasa Beyden geri aldı.

İzmir ve Aydın, Aydınoğulları (Aydın Türkmen)Beyliğinde bulunuyordu. Başşehirleri Ödemiş yakınındaki “Birgi” idi. 1335’e kadar İlhanlılara tabi olarak varlıklarını sürdürdüler. İlhanlıların zayıflamasından istifade ederek bağımsızlıklarını kazandılar. Birinci Murad Han zamanında Osmanlı hakimiyetine girdiler. 1390 senesinde Sultan Yıldırım Bayezid Han zamanında Osmanlı Devletine katıldılar. 1402 Ankara Savaşından sonra Aydınoğlu Cüneyd yeniden bağımsızlık peşinde koştu. Fakat 1426’da öldürülünce bu teşebbüs de sona erdi. Aydın’da, Selçuklu devri (1186-1300), Aydınoğulları (1300-1426) ve Osmanlı devri (1426-1922) tarihleri arasındadır.

Aydın, Osmanlı devrinde, merkezi Kütahya’da bulunan Anadolu beylerbeyliğinin (eyaletinin) 14 sancağından (vilayetinden) biriydi. 1811’de eyalet merkezi, 1830’da tekrar sancak oldu. Birinci Dünya Harbini müteakip 27 Mayıs 1919’da Yunan ordusu Aydın’ı işgal etti. Mert ve kahraman yöre halkı 57. fırkaya katılarak Yunan kuvvetlerini 30 Haziran 1919’da Aydın’dan çıkardılar. Takviye alan Yunan kuvvetleri yeniden saldırarak 4 Temmuz 1919’da şehri tekrar işgal etti. 7 Eylül 1922’de işgalden kurtuldu. Yunanlılar kaçarken Aydın’ı tamamen yakıp yıktılar.

Günümüzde Aydın

Ege bölgesinde “Efeler Diyarı” olarak tanınan ve dünyanın en iyi incirinin yetiştiği şirin bir vilayetimiz. Ege denizi, Muğla, Denizli, Manisa ve İzmir ile çevrilidir.Türkiye’nin en dağlık illerinden biridir. 37°30′ ve 38°03′ kuzey enlemleri ile 27°00′ ve 28°57′ doğu boylamları arasında yer alır.Ege bölgesinde, İzmir’den sonra en kalabalık vilayettir. Trafik kod numarası (09)’dur.

İsminin Anlamı

Selçuklu beylerinden Menteş Bey, tarihi “Tralles” şehrini ele geçirerek “Güzelhisar” ismini verdi. Bilahare burası Aydınoğullarının eline geçti. Aydınoğlu Mehmed Bey bu şehri çok güzel imar ettiği için “Aydın’ın Güzelhisar’ı” denmeye başlandı. Bu sebepten zamanla yalnız “Aydın” ismi kullanıldı.

Fiziki Yapısı

İl topraklarının % 64’e yakını dağlarla, % 15’i platolarla, % 21’i ovalarla, dağ ve platoların çoğu ormanlarla kaplıdır.

Dağları: Büyük Menderes Nehrinin meydana getirdiği geniş ve bereketli vadinin kuzeyinde bulunan Aydın Dağları, İzmir’in Küçük Menderes Ovası ile Aydın Ovasını ayırır. Başlıca dağları; Oyuk Dağı (1479 m), Samsun Dağı (1237 m), Madran Dağı (1618 m), Gökbel Dağı (1412 m), Beşparmak Dağı (1350 m), Cevizli Dağı (1819 m), Bey Dağı (1674 m)’dır.

Ovaları: Aydın Ovası 24 bin km2 olup çok bereketlidir. Büyük Menderes Nehrinin binlerce senedir taşıdığı alüvyonlu topraklar, ovanın verimini artırmaktadır. Denizden yüksekliği 40 metredir. “Koçarlı”, “Çerkeş”, “İncirli” ve “Söke” ovaları, Aydın Ovasının birer parçalarıdır. “Çine Ovası” ise Büyük Menderes Nehrine dökülen çay ve derelerin meydana getirdiği vadilerdir.

Akarsular: İlin en büyük ve önemli akarsuyu Büyük Menderes Nehridir. 307 kilometrelik bu nehrin, 170 kilometresi Aydın’dan geçerek denize dökülür. İlin diğer irili ufaklı 50 kadar çay, dere ve dereciklerinin hepsi Büyük Menderes’i besler. Tarımda, sulama işlerinde bu nehirden büyük ölçüde istifade edilir. Büyük Menderes dışındaki başlıca akarsuları, Çine Çayı, Karasu, Akçay ve Dandalas Çayıdır.

Göller: Aydın’ın tek tabii gölü Bafa Gölüdür. Aydın ile Muğla arasında 60 kilometrekarelik bir göldür. Eski çağlarda Ege Denizinin bir körfezi olan Bafa Gölü, Büyük Menderes Nehrinin taşıdığı toprakla denizden tamamen irtibatı kesilmiş ve zamanla tatlı su gölü olmuştur. Göl; sazan, levrek, kefal ve yılan balığı bakımından zengindir.

“Kemer Barajı gölü”, Akçay üzerindedir. 750 milyon m3 su birikir. Buradaki hidroelektrik santralında senede 150 milyon kilovat saat elektrik enerjisi üretilir.

İlçeleri

Bozdağan

Buharkent

Çine

Didim

Germencik

İncirliova

Karacasu

Karpuzlu

Koçarlı

Köşk

Kuşadası

Kuyucak

Nazilli

Söke

Sultanhisar

Yenipazar